ความหมายสงกรานต์
12 เมษายน 2569 นอกจากการเข้าวัด ทำบุญ ตักบาตร การสรงน้ำพระ ก่อพระเจดีย์ทราย และรดน้ำขอพรผู้ใหญ่ เนื่องในวันสงกรานต์ แล้ว

แต่รู้หรือไม่ว่า วันสงกรานต์ มีความหมายที่เราพึงรู้ และนำไปปฏิบัติ ตามประเพณีอันดีงาม ถึง 4 อย่างด้วยกัน

1. เป็นวันครอบครัว วันแห่งความรัก ความผูกพัน และการอยู่พร้อมหน้าพร้อมตา รอยยิ้ม เสียงหัวเราะ เติมเต็มหัวใจของกันและกัน สืบสารความอบอุ่นจากรุ่นสู่รุ่นอย่างงดงาม
2. เป็นวันผู้สูงอายุ วันแห่งความกตัญญู ที่ลูกหลานร่วมกันรดน้ำขอพร ถ่ายทอดความรัก ความอบอุ่น และความเคารพจากใจ รอยยิ้มของผู้ใหญ่คือพรอันประเสริฐที่งดงามที่สุด
3. วันครอบครัว วันแห่งความรัก ความผูกพัน และการอยู่พร้อมหน้าพร้อมตา รอยยิ้ม เสียงหัวเราะ เติมเต็มหัวใจของกันและกัน สืบสานความอบอุ่นจากรุ่นสู่รุ่นอย่างงดงาม
4. วันเถลิงศก เริ่มต้นศักราชใหม่ด้วยความเป็นสิริมงคล ร่วมทำบุญ ตักบาตร สรงน้ำพระ เพื่อความผ่องใสแห่งจิตใจ น้อมรับสิ่งดีงาม พร้อมก้าวสู่วันใหม่อย่างมีสติ

สงกรานต์ปีนี้ มีนาง ……. เป็นนางสงกรานต์ …………………………………..

จารึกวัดพระเชตุพน เกิดขึ้นในสมัยรัชกาลที่ ๓ จากพระราชดำริให้รวบรวมสรรพวิชาความรู้ของชาติ จารึกลงบนแผ่นหินอ่อน เพื่อเผยแพร่แก่ประชาชนทั่วไป จนได้รับการยกย่องเป็น “มรดกความทรงจำแห่งโลก” เมื่อวันที่ 27 พฤษภาคม พ.ศ. 2554 และเปรียบเสมือน “มหาวิทยาลัยเปิดแห่งแรกของไทย” เรื่อง “มหาสงกรานต์” จัดอยู่ในหมวดประเพณีของจารึก ณ วัดพระเชตุพน ถ่ายทอดคติ ความเชื่อ และแบบแผนพิธีกรรมที่สืบทอดในสังคมไทยมาแต่โบราณ เนื้อหาถูกบันทึกด้วยอักขรวิธีโบราณ สะท้อนลักษณะภาษาในสมัย พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ยังคงเค้ารูปของภาษายุคก่อน ทั้งด้านคำศัพท์ สำนวน และรูปแบบการเขียน จึงมิใช่เพียงเรื่องเล่าของประเพณี แต่ยังเป็นหลักฐานสำคัญทางภาษาและวัฒนธรรม
แสดงให้เห็นพัฒนาการของภาษาไทยในช่วงปลายยุคดั้งเดิม ก่อนจะรับอิทธิพลจากโลกตะวันตกในสมัยต่อมา

ขยายความ เรื่อง “ตำนานมหาสงกรานต์” เรื่องราวความเป็นมาของ นางสงกรานต์ ถูกบันทึกไว้ในจารึก
กล่าวตามพระบาลีฝ่ายรามัญ ครั้งหนึ่งมีเศรษฐีผู้มั่งคั่ง แต่ไร้บุตรสืบสกุล จึงตั้งจิตอธิษฐาน ขอพรต่อพระอาทิตย์ และพระจันทร์ แม้เวลาจะผ่านไปกว่า 3 ปี ก็ยังไม่สมหวัง จนวันหนึ่ง เศรษฐีได้ไปบวงสรวง ณ ต้นไทรริมน้ำ และอธิษฐานขอบุตรต่อรุกขเทวดา ด้วยแรงศรัทธา พระอินทร์จึงเมตตาประทานเทพบุตรนาม “ธรรมบาล” ลงมาปฏิสนธิ และถือกำเนิดเป็น ธรรมบาลกุมาร เมื่อเติบโต ธรรมบาลกุมารมีปัญญาเฉลียวฉลาด เรียนรู้ภาษานกและแตกฉานในไตรเภทตั้งแต่อายุเพียง 7 ขวบ ต่อมา ท้าวกบิลพรหม ได้ลงมาท้าปัญหา 3 ข้อ โดยมีเงื่อนไขเดิมพันถึงชีวิต ตอนเช้า “ศรี” อยู่ที่ไหน ตอนเที่ยง “ศรี” อยู่ที่ไหน ตอนค่ำ “ศรี” อยู่ที่ไหน ธรรมบาลกุมารขอเวลา 7 วัน เพื่อหาคำตอบ จนในคืนก่อนสุดท้าย ได้ยินนกอินทรี สนทนากัน และได้คำเฉลยว่า ตอนเช้า ศรีอยู่ที่ “หน้า” คนจึงล้างหน้า ตอนเที่ยง ศรีอยู่ที่ “อก” คนจึงประพรมเครื่องหอม ตอนค่ำ ศรีอยู่ที่ “เท้า” คนจึงล้างเท้าก่อนนอน ธรรมบาลกุมารจึงตอบได้ถูกต้อง ทำให้ท้าวกบิลพรหมพ่ายแพ้ แต่พระเศียรของท้าวกบิลพรหมมีอานุภาพร้ายแรง วางบนดิน โลกจะไหม้ โยนขึ้นฟ้า ฝนจะแล้ง ทิ้งลงน้ำ น้ำจะแห้ง จึงมอบหมายให้ธิดาทั้ง ๗ ผลัดเวรกันอัญเชิญพระเศียร แห่เวียนรอบเขาพระสุเมรุ และประดิษฐานไว้ ครบ 365 วัน เทพธิดาทั้ง 7 จะผลัดกันอัญเชิญออกแห่ จึงเรียกว่า “นางสงกรานต์” โดย “ท้าวกบิลพรหม” เปรียบได้กับพระอาทิตย์ เพราะคำว่า “กบิล” หมายถึง “สีแดง”

ตามปกติเรามักจะคุ้นเคยว่าวันที่ 13 เมษายน คือวันมหาสงกรานต์ แต่สำหรับ ปี พ.ศ. 2569 (จุลศักราช 1388) การคำนวณตามคัมภีร์สุริยยาตร์ระบุชัดเจนว่า วันมหาสงกรานต์ปีนี้เลื่อนไปเป็น วันอังคารที่ 14 เมษายน 14 เมษายน “วันมหาสงกรานต์” หมายถึง วันที่พระอาทิตย์เคลื่อนเข้าสู่ราศีเมษอีกครั้งหลังจากผ่านเข้าสู่ราศีอื่น ๆ แล้วจบครบ 12 เดือน 16 เมษายน “วันเถลิงศก” เป็นวันเปลี่ยนจุลศักราชใหม่ถือเป็นวันขึ้นปีใหม่ไทยที่แท้จริงตามโหราศาสตร์ เหตุที่วันเปลี่ยนแปลง เนื่องจากการโคจรของดวงอาทิตย์ในแต่ละปีมีความคลาดเคลื่อนเล็กน้อย (การคำนวณแบบคัมภีร์สุริยายาตร์) ทำให้บางปีวันมหาสงกรานต์จะขยับไปเป็นวันที่ 14 เมษายน และวันเถลิงศกขยับไปเป็นวันที่ 16 เมษายน เหมือนเช่นในปี 2569

Cr. วัดโพธิ์ ท่าเตียน Wat Pho
ภาพ-ข่าว wbtv วัดพระเชตุพน